Kamulaştırmasız El Atmada Yargılama Giderleri ve Tapu Harcı

7584 sayılı Kanunla değişen hüküm

Kamulaştırma Kanunu'nun giderlere ilişkin 29. maddesi, 11 Haziran 2026 tarihinde kabul edilen 7584 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 16. maddesiyle değiştirildi. Değişiklik 20 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de (Sayı: 33286) yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi.

Maddenin eski hâlinde idarenin ödeyeceği giderler şöyle sayılıyordu: mahkeme heyetinin harcırahları, bilirkişilerin ve keşifte dinlenen muhtarın ücretleri, tapu harçları ve Kanunun gerektirdiği diğer giderler. Bu giderler "kamulaştırmayı yapan idarece" ödeniyordu.

Yeni metin, tapu harçları bakımından iki hâli açıkça madde metnine ekledi: kamulaştırmasız el koyma ve tazminat davaları sonucunda tescile yönelik kesinleşen mahkeme kararlarının infazında ortaya çıkan tapu harçları ile kamulaştırmasız el koyma nedeniyle malik ile idare arasında düzenlenen uzlaşma tutanağının uygulanmasında ortaya çıkan tapu harçları.

Ayrıca ödemeyi yapacak süje bakımından da bir değişiklik yapıldı: "kamulaştırmayı yapan idarece" ifadesi "idarece" olarak sadeleştirildi. Kamulaştırma işlemi hiç yapılmamış olan el atma hâllerinde "kamulaştırmayı yapan idare" ifadesinin tartışmaya açık olduğu düşünüldüğünde, bu sadeleştirmenin yeni eklenen hâllerle uyumlu olduğu görülmektedir.

Kamulaştırmasız el atma nedir?

Kamulaştırmasız el atma, idarenin bir taşınmaza kamulaştırma işlemi yapmaksızın veya kamulaştırma işlemini tamamlamaksızın el koymasıdır. Kamulaştırma, Anayasa ve Kamulaştırma Kanunu'nda ayrıntılı biçimde düzenlenmiş bir usule tabidir; bedelin peşin ödenmesi, kıymet takdiri ve tescil aşamaları bu usulün parçalarıdır.

Bu usul izlenmeden taşınmaza fiilen el konulması hâlinde malikin mülkiyet hakkı fiilen sona ermiş olur; ancak tapu kaydı çoğu zaman malik adına kalmaya devam eder. Ortaya çıkan bu ikilik, hem bedelin tahsili hem de tapu kaydının düzeltilmesi bakımından ayrı hukuki adımlar gerektirir.

Antalya gibi imar hareketliliğinin ve altyapı yatırımının yoğun olduğu illerde bu uyuşmazlıklar yol, park, okul alanı ve teknik altyapı düzenlemeleri çevresinde ortaya çıkabilmektedir. Taşınmaz uyuşmazlıklarında izlenen genel yol için Antalya idare hukuku avukatı sayfasındaki bilgilendirme incelenebilir.

Fiilî el atma ile hukuki el atma ayrımı

Uygulamada iki durum birbirinden ayrılır. Fiilî el atma, idarenin taşınmaza fiilen girmesi, üzerinde tesis yapması veya taşınmazı kamu hizmetine fiilen tahsis etmesidir. Burada taşınmaz üzerinde maddi bir müdahale vardır.

Hukuki el atma ise fiilî bir müdahale bulunmamakla birlikte, uygulama imar planında taşınmazın umumi hizmetlere veya resmî kurumlara ayrılması sonucunda malikin tasarruf yetkisinin hukuken kısıtlanmasıdır. Taşınmaz maliktedir, ancak üzerinde yapı yapmak veya elden çıkarmak fiilen imkânsız hâle gelmiştir.

Bu ayrım yalnızca kavramsal değildir; yargı yerinin ve izlenecek usulün belirlenmesinde de rol oynar. Fiilî el atmadan kaynaklanan bedel ve tazminat talepleri ile hukuki kısıtlılıktan kaynaklanan talepler farklı yollara tabidir. Somut olayda hangi durumun bulunduğu, taşınmazın mevcut durumu ve imar planı kayıtları birlikte incelenerek belirlenir.

İmar planı kaynaklı kısıtlılık: Ek Madde 1

Hukuki el atma hâlleri Kamulaştırma Kanunu'nun Ek 1. maddesinde düzenlenmiştir. Maddeye göre, uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, planın yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır.

Aynı süre içinde bu taşınmazların bütçe imkânları dâhilinde ilgili idarelerce kamulaştırılması ya da her hâlde mülkiyet hakkının kullanımına engel olan kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılması öngörülmüştür.

Maddenin bazı cümle ve fıkraları Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir; iptaller 2018 ve 2025 tarihli kararlarla gerçekleşmiştir. Bu nedenle hukuki el atma iddiasına dayanan bir talepte, maddenin hangi bölümünün hâlen yürürlükte olduğunun güncel metin üzerinden kontrol edilmesi gerekir.

Uzlaşma usulü ve dava şartı

Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici 6. maddesi, 9 Ekim 1956 ile 4 Kasım 1983 tarihleri arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara ilişkin talepleri düzenler. Bu madde kapsamındaki işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır.

Süreç, idarenin daveti veya malikin müracaatı ile başlar. Taşınmazın tahmini değeri kıymet takdir komisyonu tarafından, el koyma tarihindeki nitelikler esas alınarak belirlenir. Ardından uzlaşma komisyonu, müracaat tarihinden itibaren en geç altı ay içinde talep sahibini uzlaşma görüşmelerine davet eder.

Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampası, idareye ait taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tanınması, imar mevzuatı çerçevesinde başka bir yerde imar hakkı kullandırılması veya bunlar mümkün değilse nakdi bedel üzerinden yapılabilir. Görüşmeler, davete icabet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır ve sonuç bir tutanağa bağlanır.

Uzlaşma sağlanamazsa, uzlaşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren üç ay içinde malik veya idare tarafından bedel tespiti davası açılabilir. Uzlaşma görüşmelerine ilişkin bilgi ve belgeler, açılacak davalarda taraflar aleyhine delil teşkil etmez.

Değişikliğin pratik sonucu: tapu harcını kim öder?

Değişikliğin en somut sonucu, kamulaştırmasız el koyma dosyalarının tescil aşamasındaki mali yükünde ortaya çıkar. Bedel tespiti ve tazminat davaları çoğunlukla taşınmazın idare adına tesciline hükmedilmesiyle sonuçlanır. Kararın infazı sırasında tapu müdürlüğünde tahakkuk eden harçların kime ait olacağı, madde metnine eklenen ifadeyle açıklığa kavuşmuştur.

Aynı açıklık, dava yoluna gidilmeden uzlaşma ile sonuçlanan dosyalar için de getirilmiştir. Uzlaşma tutanağının uygulanması sırasında ortaya çıkan tapu harçları da idarece ödenecektir. Böylece uzlaşma yolunu seçen malikin, dava yoluna göre daha ağır bir harç yüküyle karşılaşması ihtimali ortadan kaldırılmıştır.

Bu düzenleme, Geçici 6. maddede yer alan ve bu madde kapsamındaki davalarda mahkeme ve icra harçları ile vekâlet ücretlerinin maktu olarak belirleneceğine ilişkin kuralla birlikte değerlendirilmelidir. İki hüküm birlikte okunduğunda, kamulaştırmasız el koyma dosyalarında malik üzerindeki harç ve gider yükünün sınırlandırılması yönünde bir yaklaşım görülmektedir.

Buna karşılık bilirkişi ücretleri, keşif giderleri ve harcırahlar bakımından madde zaten idareyi yükümlü kılıyordu; bu yönüyle değişiklik mevcut düzeni koruyarak yalnızca tapu harçları bakımından kapsamı genişletmiştir.

Değişiklik hangi dosyalarda uygulanır?

7584 sayılı Kanunun 29. maddesi uyarınca, Kanunun 20. maddesi dışındaki hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kamulaştırma Kanunu'nun 29. maddesini değiştiren 16. madde de bu kapsamdadır ve 20 Haziran 2026 tarihinden itibaren uygulanmaktadır.

Giderlere ilişkin hükümler usul niteliği taşıdığından, uygulamada tartışma çoğunlukla harcın hangi tarihte tahakkuk ettiği üzerinden yürür. Kararın infazı veya uzlaşma tutanağının uygulanması yürürlük tarihinden sonra gerçekleşiyorsa, yeni metnin uygulanması gündeme gelir.

Yürürlük tarihinden önce ödenmiş harçlar bakımından geriye dönük bir iade hükmü madde metninde bulunmamaktadır. Bu nedenle geçmişe yönelik talepler, genel hükümler çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.

Görevli ve yetkili mahkeme

Yargı yeri, uyuşmazlığın fiilî el atmadan mı yoksa imar planı kaynaklı hukuki kısıtlılıktan mı doğduğuna göre belirlenir. Fiilî el atmaya dayalı bedel ve tazminat talepleri adli yargıda, imar planı kaynaklı hukuki el atma iddiaları ise idari yargıda ileri sürülür.

Yetki bakımından taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi esas alınır. Antalya'daki taşınmazlara ilişkin dosyalar Antalya Adalet Sarayı'ndaki ilgili mahkemelerde; idari yargı yoluna tabi talepler ise Antalya İdare Mahkemelerinde görülür.

Taşınmazın Konyaaltı, Muratpaşa veya Kepez'de bulunması yetkiyi değiştirmez; ilçelerin ayrı adliyesi bulunmamaktadır. Geçici 6. madde kapsamındaki taleplerde ise dava açılmadan önce uzlaşma aşamasının tamamlanmış olması aranır.

Sık sorulan sorular

Kamulaştırmasız el atma davasında tapu harcını kim öder?

7584 sayılı Kanunla değişen Kamulaştırma Kanunu m. 29 uyarınca, kamulaştırmasız el koyma ve tazminat davaları sonucunda tescile yönelik kesinleşen mahkeme kararlarının infazında ortaya çıkan tapu harçları idarece ödenir. Aynı kural, malik ile idare arasında düzenlenen uzlaşma tutanağının uygulanmasında ortaya çıkan tapu harçları için de geçerlidir.

Değişiklik ne zaman yürürlüğe girdi?

20 Haziran 2026 tarihli, 33286 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir.

Fiilî el atma ile hukuki el atma arasındaki fark nedir?

Fiilî el atmada idare taşınmaza fiilen girer veya üzerinde tesis yapar. Hukuki el atmada ise fiilî müdahale yoktur; taşınmaz uygulama imar planında umumi hizmetlere ayrıldığı için malikin tasarruf yetkisi hukuken kısıtlanmıştır.

Dava açmadan önce uzlaşmaya başvurmak zorunlu mu?

Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici 6. maddesi kapsamındaki taleplerde uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır. Uzlaşma sağlanamazsa, uzlaşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren üç ay içinde bedel tespiti davası açılabilir.

Bilirkişi ve keşif giderlerini kim karşılar?

Kamulaştırma Kanunu m. 29 uyarınca mahkeme heyetinin harcırahları ile mahkemece oluşturulan bilirkişilerin ve keşifte dinlenen muhtarın ücretleri idarece ödenir. Bu kural değişiklikten önce de yürürlükteydi.

Kamulaştırmasız el atma davası hangi mahkemede açılır?

Fiilî el atmaya dayalı bedel ve tazminat talepleri adli yargıda, imar planı kaynaklı hukuki el atma iddiaları idari yargıda ileri sürülür. Yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

Kamulaştırmasız el koyma dosyalarında sonucu belirleyen unsurlar, el atmanın türü, tarihi ve taşınmazın imar durumudur. Bu üç unsur belirlenmeden izlenecek yolun seçilmesi, sürecin baştan yanlış kurulmasına yol açabilir.

Konyaaltı ve çevresindeki taşınmaz uyuşmazlıklarında izlenen genel yol için Konyaaltı avukat sayfası incelenebilir. Dosyanıza ilişkin değerlendirme için iletişim sayfası üzerinden büroya ulaşabilirsiniz.

---

Bu yazıda ele alınan konularla ilgili ayrıntılı bilgi için İdare Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınız için avukata başvurmanız gerekir.