Anlaşmalı Boşanma Davası ve Protokol

Anlaşmalı boşanmanın kanuni dayanağı: TMK m. 166/3

Anlaşmalı boşanma, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Madde, evlilik birliğinin temelinden sarsılması hâlini düzenleyen genel hükmün içinde yer alır.

Fıkraya göre evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Bu, kanunun getirdiği bir karinedir: bir yıllık süre dolmuş ve taraflar anlaşmışsa, hâkim ayrıca kusur araştırması yapmaz. Aile hukuku dosyalarındaki çalışmalarımız için Antalya boşanma avukatı sayfası incelenebilir.

Bir yıllık süre şartı nasıl hesaplanır?

Süre, resmî evlenme tarihinden itibaren işlemeye başlar. Dinî tören tarihi veya birlikte yaşamaya başlama tarihi esas alınmaz.

Bir yıl dolmadan açılan bir anlaşmalı boşanma davasında hâkim, tarafların anlaşmasına rağmen bu yola karar veremez. Bu durumda dava, çekişmeli boşanma sebeplerinden birine dayandırılmadıkça reddedilir.

Uygulamada dava tarihinde sürenin dolmuş olması aranır. Süre dolmadan başvurulmuşsa, tarafların bekleyip yeniden başvurması genellikle daha kısa bir yoldur.

Ayrılık süresi veya fiilen ayrı yaşanan sürenin uzunluğu bu şart bakımından belirleyici değildir; aranan tek ölçüt evliliğin süresidir.

Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi zorunludur

Kanun, anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için iki şart daha öngörmektedir. Bunlardan ilki hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesidir.

Bu şart, uygulamada duruşmaya bizzat katılma zorunluluğu olarak karşımıza çıkar. Vekil aracılığıyla temsil, tarafın duruşmadaki hazır bulunma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Buradaki amaç, boşanma iradesinin baskı altında oluşup oluşmadığının hâkim tarafından doğrudan değerlendirilmesidir. Bu nedenle hâkim, protokolün içeriğini de taraflara sorabilir.

İkinci şart, hâkimin boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulmasıdır.

Protokolde neler yer almalı?

Kanun protokolün şeklini düzenlememiştir; ancak hâkimin uygun bulacağı bir düzenlemenin, boşanmanın tüm sonuçlarını kapsaması beklenir.

Malî sonuçlar başlığı altında yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile tarafların birbirlerinden olan alacak ve mal rejimi taleplerine ilişkin beyanların yer alması yerinde olur.

Çocukların durumu başlığı altında velayet, iştirak nafakası ve kişisel ilişki düzenlenmelidir. Kişisel ilişkinin gün, saat ve teslim yeri belirtilerek yazılması, sonraki uyuşmazlıkları azaltır.

Protokolde yer almayan bir talebin, boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dava konusu yapılıp yapılamayacağı talebin türüne göre değişir. Bu nedenle protokolün kapsamı, imzalanmadan önce dikkatle değerlendirilmelidir.

Hâkim protokolde değişiklik yapabilir mi?

Kanun bu konuda açıktır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.

Ancak bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Yani hâkimin önerdiği değişiklik taraflarca kabul edilmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez.

Uygulamada hâkimin müdahalesi en çok çocuğa ilişkin düzenlemelerde görülür; kişisel ilişki süresinin çocuğun yaşına göre yeniden belirlenmesi tipik bir örnektir.

Değişikliğin kabul edilmemesi hâlinde dava çekişmeli boşanmaya dönüşür ve genel ispat kuralları uygulanır.

İkrarın hâkimi bağlamaması kuralı uygulanmaz

Fıkranın son cümlesi usul hukuku bakımından önemli bir istisna getirmektedir: bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.

Aile hukuku davalarında kural, tarafların beyanlarının hâkimi bağlamaması ve hâkimin resen araştırma yapmasıdır. Anlaşmalı boşanmada bu kural askıya alınmıştır.

Pratik sonucu, tarafların ortak beyanlarının esas alınması ve ayrıca tanık dinlenmesine ya da delil toplanmasına gerek kalmamasıdır.

Bu istisna, anlaşmalı boşanmanın çekişmeli boşanmaya göre belirgin biçimde kısa sürmesinin başlıca sebebidir.

Dava nerede açılır, süreç ne kadar sürer?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetki bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir.

Anlaşmalı boşanmada taraflar birlikte başvurduğundan, yetki itirazı gündeme gelmez. Antalya'da ikamet eden eşler bakımından dosya Antalya aile mahkemelerinde görülür.

Süre, mahkemenin iş yüküne ve duruşma gününün verilme hızına bağlıdır. Genellikle tek duruşmada karar verilir; gerekçeli kararın yazılması ve kesinleşmesi ayrıca zaman alır.

Kararın kesinleşmesi için tarafların kanun yoluna başvurmaktan feragat etmesi süreci kısaltır. Kesinleşme sonrası nüfus kaydına işlenmesiyle boşanma hüküm ifade eder.

Anlaşmalı boşanmadan vazgeçilebilir mi?

Karar kesinleşinceye kadar taraflardan biri anlaşmalı boşanma iradesinden dönebilir. Bu durumda anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalkar.

Vazgeçme, davanın kendiliğinden reddi sonucunu doğurmaz; dava çekişmeli boşanma olarak görülmeye devam edebilir. Bu hâlde taraflar kusur iddialarını ve delillerini sunmak durumunda kalır.

Protokolün imzalanmış olması tek başına bağlayıcı bir sonuç doğurmaz; kanun, boşanma kararının hâkimin kanaatine ve tarafların duruşmadaki beyanına bağlanmasını öngörmektedir.

Bu nedenle protokol imzalanmadan önce içeriğinin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları önlemenin en etkili yoludur.

Sık sorulan sorular

Anlaşmalı boşanma için evliliğin ne kadar sürmesi gerekir?

Türk Medenî Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Süre resmî evlenme tarihinden itibaren hesaplanır.

Duruşmaya bizzat katılmak zorunlu mu?

Kanun, boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşmaktadır. Vekil aracılığıyla temsil bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

Hâkim protokolü değiştirebilir mi?

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Boşanmaya hükmedilebilmesi için bu değişikliklerin taraflarca da kabul edilmesi gerekir.

Protokolde hangi konular düzenlenmeli?

Boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeler yer almalıdır. Uygulamada yoksulluk nafakası, tazminat, mal rejimi beyanları ile velayet, iştirak nafakası ve kişisel ilişki başlıkları düzenlenir.

Anlaşmalı boşanma davası nerede açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Anlaşmalı boşanmada tanık dinlenir mi?

Kanun, bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmünün uygulanmayacağını öngörmektedir. Bu nedenle kural olarak ayrıca tanık dinlenmesine gerek kalmaz.

Karar kesinleşmeden vazgeçmek mümkün mü?

Taraflardan biri karar kesinleşinceye kadar anlaşmalı boşanma iradesinden dönebilir. Bu durumda anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalkar ve dava çekişmeli olarak görülmeye devam edebilir.

Anlaşmalı boşanmanın hızını sağlayan şey tarafların anlaşması değil, protokolün eksiksiz olmasıdır. Kişisel ilişkinin gün ve saat belirtilerek yazılmaması ya da mal rejimine ilişkin beyanın atlanması, boşanmadan sonra ayrı bir uyuşmazlık doğurabilir.

Antalya ve Konyaaltı'ndaki dosyalarda izlenen genel yol için Konyaaltı avukat sayfası incelenebilir; protokol taslağınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfası üzerinden büroya ulaşabilirsiniz.

---

Bu yazıda ele alınan konularla ilgili ayrıntılı bilgi için Aile Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınız için avukata başvurmanız gerekir.